Futbol sözlüğü

2026 FIFA Dünya Kupası boyunca duyacağın kuralları, mevkileri ve taktikleri açıklayan çok dilli bir futbol sözlüğü.

Ofsayttan uzatma dakikalarına, VAR'dan deplasman golü kuralına kadar yaklaşık 50 temel futbol terimi — senin dilinde tanımlanmış, oyunun farklı sürümleri arasında çapraz bağlantılarla.

A

AFC: Asya ve Avustralya'da futbolu yöneten Asya Futbol Konfederasyonu.
Altın Ayakkabı: FIFA'nın Dünya Kupası gol kralına verdiği ödül; gol sayısıyla belirlenir, eşitlikte asistlere, ardından daha az oynanan dakikaya bakılır.
Altın gol: Uzatmalardaki ilk golün maçı bitirdiği, artık kullanılmayan ani ölüm kuralı (1996–2004).
Altın Top: FIFA'nın Dünya Kupası'nın en iyi oyuncusuna verdiği ödül; ilk kez 1982'de verildi. Medya temsilcilerinin oylarıyla belirlenir.
Avantaj: Faule uğrayan takımın daha iyi bir hücum fırsatı varsa hakemin fauldan sonra oyunu devam ettirmesine izin veren kural.

B

Baraj: Bir serbest vuruşu engellemek için toptan en az 9,15 metre uzağa dizilen savunma oyuncuları sırası.
Başlama vuruşu: Bir yarının başlangıcı ya da gol sonrası oyunun yeniden başlaması; sahanın ortasından kullanılır.
Beklenen gol (xG): Uzaklık, açı ve şut türü gibi etkenlere dayanarak bir şutun gole dönüşme olasılığını 0 ile 1 arasında tahmin eden istatistiksel ölçüt.
Beraberlik / kura: (1) İki takımın da eşit skorla bitirdiği maç. (2) Turnuva öncesinde takımları gruplara dağıtan tören (kura çekimi).

C

CAF: Afrika ülkelerinin bölgesel kuruluşu olan Afrika Futbol Konfederasyonu.
CONCACAF: Kuzey, Orta Amerika ve Karayipler Futbol Konfederasyonu — ABD, Kanada, Meksika ve bölgenin geri kalanı için bölgesel yönetim organı.
CONMEBOL: Güney Amerika'nın on federasyonunu yöneten Güney Amerika Futbol Konfederasyonu.

Ç

Çift gol: Aynı oyuncunun tek bir maçta attığı iki gol.

D

Deplasman golü kuralı: Çift maçlı eşleşmelerde deplasmanda atılan golleri daha değerli sayan eski eşitlik kuralı. UEFA tarafından 2021'de kaldırıldı ve eleme turundan itibaren tek maç oynanan Dünya Kupası'nda hiç kullanılmadı.
Derbi: Genellikle aynı şehirden, aynı bölgeden ya da uzun bir tarihi rekabete sahip iki rakip arasındaki maç.
Dev maç: En fazla izleyiciyi çekmek için programlanan, iki büyük takım arasındaki öne çıkan maç.
Duran top: Top dururken oyunun yeniden başlatılması — serbest vuruş, korner, taç atışı, başlama vuruşu, kale vuruşu ya da penaltı.

E

Eleme aşaması: Her eşleşmeyi kaybeden takımın turnuvadan elendiği tek maçlık eleme aşaması. 2026'da eleme turları Son 32 turundan Final'e kadar sürüyor.
Elemeler: Milli takımların Dünya Kupası'ndaki 48 kontenjandan birini kazandığı iki yıllık kıta süreci; buna kıtalararası bir play-off yolu da eklenir.
Eşitlik kuralı: Grupta puanı eşit takımları sıralamak için sırayla uygulanan ölçütler: averaj, atılan gol, aralarındaki maçlar, ardından disiplin karnesi, ardından kura.
Ev sahibi şehir: Maçlara ev sahipliği yapmak için seçilen şehir. 2026 turnuvası ABD, Kanada ve Meksika'daki 16 şehirde düzenleniyor.

F

FIFA: Fédération Internationale de Football Association — 1904'te kurulan, merkezi Zürih'te olan, bu sporun dünya yönetim organı.
FIFA Sıralaması: Milli takımların sonuçlara göre, maçın önemine ve rakibin gücüne göre ağırlıklandırılarak yapılan aylık sıralaması.

G

Gol yememe: Bir kalecinin ya da takımın hiç gol yemediği maç.

H

Hat-trick: Aynı oyuncunun tek bir maçta attığı üç gol.

İ

İkinci sarı kart: Aynı maçta uyarı gerektiren ikinci ihlal. Hakem ikinci sarı kartın ardından kırmızı kart göstererek oyuncuyu oyundan atar.

K

Kanat bek: Üçlü savunma sisteminde kanattan hücuma çıkan ve savunmaya geri dönen kenar oyuncusu.
Kaptan: Takımın sahadaki lideri; pazubandıyla ayırt edilir, geleneksel olarak yazı turadan ve hakemle iletişimden sorumludur.
Kendi kalesine gol: Top, çizgiyi geçmeden önce ona son dokunan takımın kalesine girdiğinde atılan ve o takımın aleyhine sayılan gol.
Kırmızı kart: Hakemin bir oyuncuyu oyundan atmak için gösterdiği disiplin cezası. Oyuncunun yerine kimse giremez; takım bir eksik oynar.
Korner: Savunma yapan takım topu kendi kale çizgisinin dışına çıkardığında hücum eden takıma verilen ve en yakın köşe yayından kullanılan duran top.

M

Maç kadrosu: Tek bir maç için kaydedilen, oynamaya uygun oyuncuların listesi — on bir as oyuncu ve yedekler.
Milli maç (cap): Bir oyuncunun milli takımda çıktığı her bir maç.

O

OFC: Pasifik adalarında futbolu yöneten Okyanusya Futbol Konfederasyonu.
Ofsayt: Top kendisine oynandığı anda başının, gövdesinin ya da ayaklarının herhangi bir bölümü rakip yarı sahadaysa VE rakip kale çizgisine hem toptan hem de sondan ikinci rakip oyuncudan daha yakınsa oyuncu ofsayt pozisyonundadır.

Ö

Ölüm grubu: Başka herhangi bir gruptan tur atlamaya favori olacak birkaç güçlü takımı barındıran turnuva grubu için kullanılan gayriresmî ad.

P

Penaltı: Savunma yapan takımın kendi ceza sahası içinde yaptığı faul ya da elle oynama için penaltı noktasından (11 metre) verilen direkt vuruş.

S

Sarı kart: Hakemin sportmenliğe aykırı hareket gibi ihlaller için gösterdiği disiplin uyarısı. Aynı maçta iki sarı kart bir kırmızıya eşittir.
Serbest vuruş: Bir fauldan sonra verilen vuruş. Direkt serbest vuruşta doğrudan kaleye şut çekilebilir; endirekt serbest vuruşta topa ikinci bir oyuncunun dokunması gerekir.
Seri penaltı atışları: Eleme maçlarında uzatmalar sonunda beraberlik olduğunda kullanılan eşitlik bozma yöntemi; takımlar penaltı noktasından sırayla atış yapar.

T

Taç atışı: Topu taç çizgisinden dışarı çıkaran takımın rakibine verilen ve iki elle, baş arkasından ve üzerinden kullanılan atış.
Transfer dönemi: Kulüplerin oyuncu transferlerini tescil ettirebildiği dönem. Her turnuvadan hemen önce yapılan milli takım kadro seçiminden farklıdır.

U

UEFA: Avrupa Futbol Federasyonları Birliği — Avrupa'da futbolun yönetim organı.
UZ. (uzatmalar sonunda): Bir eleme maçı 90 dakika sonunda eşit bittiğinde oynanan 15'er dakikalık iki uzatma devresinin ardından ulaşılan final skorunu belirten kısaltma.
Uzatma dakikaları: Sakatlık, oyuncu değişikliği ve zaman geçirme gibi duraksamaları telafi etmek için her yarının sonunda oynanan ek dakikalar.
Uzatma dakikaları: Uzatma süresinin eş anlamlısı — duraksamaları telafi etmek için eklenen dakikalar.
Uzatma süresi: Uzatma dakikalarının eş anlamlısı; hakemin duraksamaları telafi etmek için her yarının sonunda eklediği dakikalar.
Uzatmalar: Berabere biten bir eleme maçının sonunda, penaltı atışlarından önce oynanan 15'er dakikalık iki ek devre.

V

VAR: Video Yardımcı Hakem. Gol, penaltı, doğrudan kırmızı kart ve yanlış kişiye verilen kararlarla ilgili önemli kararları video görüntüleriyle inceleyen hakem ekibi.

Y

Yedek oyuncu: Maç kadrosuna yazılan ama maça yedek kulübesinde başlayan oyuncu. Her takım üç arada en fazla beş oyuncu değişikliği yapabilir, ayrıca bir sarsıntı değişikliği hakkı vardır.